talata 211-215

211. Gayunman ang edukasyong ito, na naglalayong lumikha ng "pang-ekolohiyang pagkamamamayan", paminsan-minsan ay limitado sa pagbibigay ng impormasyon, at nakakaligtaang makapaghasik ng magandang kaugalian. Ang pag-iral ng mga batas at patakaran ay hindi sapat sa katagalan upang supilin ang masamang pag-uugali, kahit na naroroon ang epektibong paraan ng pagpapatupad. Kung magdadala ang mga batas na ito makabuluhan at pangmatagalang epekto, dapat na mayorya ng mga kasapi ng lipunan ay maudyok silang sapat na matanggap ito, at magkaroon ng personal na pagbabago upang makatugon. Tanging sa paglinang ng mahusay na pagkamatuwid na makakaya ng mga tao na mag-alay ng walang pag-iimbot na panatang ekolohikal. Ang taong may kakayahang makagugol at makapagkonsumo ng higit ngunit laging gumagamit ng mas kaunting init at nagsusuot ng mas mainit na damit, ay nagpapakita ng uri ng mga paniniwala at kaugaliang nakatutulong sa pagprotekta ng kapaligiran. May pagkamarangal ang tungkulin sa pangangalaga ng sangnilikha sa pamamagitan ng malilit na pagkilos araw-araw, at kahanga-hanga kung paanong nagdala ng totoong pagbabago sa paraan ng pamumuhay. Ang edukasyon sa pananagutang pangkapaligiran ay nakapag-akit ng mga pamamaraan ng pagkilos na direkta at makabuluhang nakaaapekto sa mundong nakapaligid sa atin, tulad ng pag-iwas ng paggamit ng mga plastik at papel, pagbabawas ng pagkonsumo ng tubig, paghihiwalay ng mga basura, pagluluto lamang ng mga kayang kainin, pagpapakita ng malasakit sa ibang mabubuhay, paggamit ng pampublikong transportasyon o pagsasama-sama sa isang sasakyan imbes na dalawa o higit pa, pagtatanim ng mga puno, pagpatay ng hindi kinakailangang mga ilaw, o iba pang mga kinagawian. Lahat ng ito'y sumasalamin sa isang mapagbigay at karapat-dapat na pagkamalikhain na inilalabas ang pagkamahusay ng mga tao. Ang muling paggamit sa halip na itapon agad ang isang bagay, pag isinagawa sa wastong dahilan, ay isang pagkilos ng pagmamahal na nagpapahayag ng ating sariling dangal.

212. Huwag nating isiping ang mga pagsisikap na ito'y hindi makapagbabago ng mundo. Nakinabang ang lipunan, na kadalasang hindi natin alam, pagkat pinukaw nila ang kabutihang, bagamat di nakikita, ay hindi maaaring hindi kumalat. Bukod dito, ang mga ganitong pagkilos ay nakapagpapabalik ng ating pagpapahalaga sa sarili; ginagawa nilang maging masigla ang ating pamumuhay at madamang kapaki-pakinabang ang buhay sa mundo.

213. Maaaring maganap sa iba't ibang lugar ang pang-ekolohiyang edukasyon: sa paaralan, sa pamilya, sa pamahayagan o midya, sa katekismo at saanpaman. Nagtatanim ng binhi ang magandang edukasyon nang tayo'y bata pa, at patuloy itong namumunga sa buo nating buhay. Bagaman dito'y nais kong bigyang-diin ang malaking kahalagahan ng pamilya, na siyang "lugar kung saan ang buhay - ang handog ng Diyos - ay maaaring tanggapin ng maayos at protektado laban sa maraming pag-atake kung saan nalalantad ito, at maaaring mabuo alinsunod sa kung anong bumubuo sa tunay na paglago ng tao. Sa harap ng tinatawag na kultura ng kamatayan, ang pamilya ang puso ng kultura ng buhay". [149] Sa pamilya natin unang natutunan kung paano magpakita ng pagmamahal at paggalang sa buhay; tinuruan tayo sa wastong paggamit ng mga bagay, kaayusan at kalinisan, paggalang sa lokal na ekosistema at pangangalaga sa lahat ng nilikha. Sa pamilya natin natanggap ang makabuluhang edukasyon, na nagbibigay-daan sa atin upang maging maayos sa personal na matyuridad. Sa pamilya, natutunan nating magtanong nang hindi nanghihingi, ang magsabi ng "salamat" bilang pagpapahayag ng totoong pagkilala ng utang na loob sa anumang ibinigay sa atin, ang kontrolin ang ating kapusukan at pagkamakasarili, at humingi ng kapatawaran kung tayo'y nakapaminsala. Ang mga simpleng pagkilos ng taospusong paggalang ay nakatutulong na makalikha ng kultura ng ibinahaging buhay at paggalang sa nakapaligid sa atin.

214. Ang mga institusyong pampulitika at ang iba't iba pang panlipunang pangkat ay pinagkatiwalaan din sa pagtulong sa pag-angat ng kamalayan ng tao. Gayon din ang Simbahan. Ang lahat ng pamayanang Kristyano ay may mahalagang papel na ginagampanan sa edukasyong pang-ekolohiya. Umaasa akong ang ating mga seminaryo at mga bahay ng pormasyon ang nagbibigay ng edukasyon sa maypananagutang kapayakan sa buhay, sa pagninilay ng pasasalamat sa mundo ng Diyos, at sa pagmamalasakit sa pangangailangan ng dukha at pangangalaga ng kapaligiran. Dahil napakalaki ng nakataya, kailangan natin ng malalakas na institusyong magpapataw ng parusa sa mga pinsalang idinulot sa kapaligiran. Ngunit kailangan din natin ng mga personal na katangian ng pagpipigil sa sarili at kahandaang matuto sa bawat isa. 

215. Sa puntong ito, "ang ugnayan sa pagitan ng tunay na mabuting edukasyon at ang pagpapanatili ng malusog na kapaligiran ay hindi dapat makaligtaan". [150] Ang matutong makita at kalugdan ang kariktan, natutunan nating itakwil ang pansariling pakinabang na pragmatismo. Kung ang isa'y hindi natutong tumigil at hangaan ang anumang marikit, hindi tayo dapat magitla kung ituring niya ang anumang bagay bilang bagay na ginagamit at inaabuso ng walang pag-aalangan. Kung nais nating magdala ng malalim na pagbabago, dapat anting mapagtanto na ang ilang kaisipan ay tunay na nakaiimpluwensiya ng ating pag-uugali. Ang ating mga pagsisikap sa edukasyon ay hindi sapat at walang epekto maliban kkung magsisikap tayong itagiyod ang isang bagong paraan ng pag-iisip hinggil sa sangkatauhan, buhay, lipunan at ang ating ugnayan sa kalikasan. Kung hindi, ang modelo ng konsyumerismo ay patuloy na susulong, sa tulong ng midya at ng lubusang epektibong pagkilos ng merkado.

Itutuloy...

talata 206-210

206. Ang pagbabago ng paraan ng pamumuhay ang maaaring makapagbigay ng malusog na pwersang dapat tiisin ng mga nagtatangan ng kapangyarihang pampulitika, pang-ekonomya at panlipunan. Ito ang mga nakamit ng kilusang konsyumer nang boykotin nila ang ilang mga produkto. Napatunayang matagumpay sila sa pagbago ng pamamaraan ng pagpapatakbo ng negosyo, na nagtutulak sa mga ito na isaalang-alang ang mga bakas pangkapaligiran at ang padron nito ng produksyon. Kapag naapektuhan ng panlipunang pwersa ang kanilang kinikita, maliwanag na naghahanap ng naiibang paraan ang negosyo upang makapaglikha ng produkto. Ipinapakita nito sa atin ang malaking pangangailangan para sa kahulugan ng panlipunang pananagutan sa bahagi ng mga mamimili. "Ang pagbili ay laging isang moral - at hindi lamang simpleng pang-ekonomya - na pagkilos". [146]. Sa kasalukuyan, sa isang salita, "ang usapin ng pagkasira ng kalikasan ay humahamon sa atin upang suriin ang ating paraan ng pamumuhay". [147]

207. Sinasabi sa atin ng Tsarter ng Daigdig na iwan ang yugto ng sariling pagkawasak at lumikha ng bagong simula, ngunit hindi pa rin tayo nakakapagbuo ng pandaigdigang kamalayang kinakailangan upang matamo ito. Dito'y uulitin ko yaong matapang na hamon: "Hindi pa nangyayari sa kasaysayan, kumakaway sa atin ang pangkalatang tadhana upang hagilapin ang bagong simula... Gawing natin ang ating panahon ay maalala sa pagpukaw ng bagong pamimitagan sa buhay, isang matatag na pasiya upang makamit ang pagkatuluy-tuloy, ang pagpapasigla ng pakikibaka para sa katarungan at kapayapaan, at ang masayang pagdiriwang ng buhay". [148]

208. Palagi tayong may kakayanang magtungo sa labas ng ating sarili upang tumungo sa ating kapwa. Hangga't di natin ito gagawin, ang kapwa nilalang ay hindi makikilala sa kanilang tunay na kahalagahan; hindi tayo nababahala sa pangangalaga ng mga baga para sa kapakanan ng kapwa; bigo tayong magtakda ng limitasyon sa ating sarili upang maiwasan ang paghihirap ng iba o ang pagkasira ng ating kapaligiran. Ang walang pag-iimbot na malasakit sa kapwa, at ang pagtanggi sa bawat anyo ng pagiging makasarili at sariling-higop, ay mahalaga kung talagang nais nating pangalagaan ang ating mga kapatid at ang likas na kapaligiran. Iniaakma tayo ng mga kaugaliang ito patungo sa kinakailangang moral sa pagtatasa ng epekto ng ating bawat pagkilos at sariling pagpapasiya sa mundong nakapaligid sa atin. Kung ating masusupil ang indibidwalismo, tunay ngang kaya nating makapagbuo ng iba't ibang paraan ng pamumuhay at magdala ng makabuluhang pagbabago sa lipunan. 

II. PANGANGARAL PARA SA KASUNDUAN SA PAGITAN NG SANGKATAUHAN AT KAPALIGIRAN

209. Ang kamalayan sa kalubhaan ng kasalukuyang krisis sa kultura't ekolohiya ay dapat maisalin tungo sa bagong kaugalian. Maraming tao ang nakaaalam na ang ating kasalukuyang progreso at ang pagkakamal lamang ng mga bagay at kasiyahan ay hindi sapat upang bigyang kahulugan at kagalakan ang puso ng tao, subalit pakiramdam nila'y hindi nila kayang talikdan kung anong itinakda ng merkado sa kanilang harapan. Sa mga bansang yaong lumilikha ng pinakamalaking pagbabago sa gawi ng mga konsumador, may bagong ekolohikal na sensitibidad at diwang mapagbigay ang mga kabataan, at ang ilan sa kanila ay kahanga-hangang nagsusumikap upang maprotektahan ang kapaligiran. Kasabay nito, sila ay lumaki sa isang kapaligirang may matinding konsyumerismo at kasaganahan na nagpapahirap sa kanilang bumuo ng iba pang kaugalian. Nahaharaop tayo sa isang edukasyong mapanghamon.

210. Pinalawak ng edukasyong pangkapaligiran ang mga layunin nito. Sapagkat sa simula ito'y pangunahing nakasentro sa impormasyong pang-agham, pagpapaangat ng kamalayan at ang pag-iwas sa panganib na pangkapaligiran, maaari nitong maisama ang pagpuna sa mga "mito" ng pagkamoderno na nakabatay sa kaisipang utilitaryan (indibidwalismo, walang limitasyong pag-unlad, kumpetisyon, konsyumerismo, ang merkadong hindi pinatakaran). Hinahangad din nitong maibalik sa iba't ibang antas ng ekolohikal na ekwilibriyo, nagtatatag ng pagkakaisa sa ating mga sarili, sa kapwa, sa kalikasan at sa iba pang nabubuhay na nilalang, at sa Diyos. Dapat pangasiwaan ng pangkapaligirang edukasyon ang paggawa ng hakbang tungo sa pagpapasigla na nagbibigay sa etikang pang-ekolohiya ng malalim nitong kahulugan. Kailangan nito ng mga edukador na kayang makapagbuo ng etika ng ekolohiya, at pagtulong sa kapwa, sa pamamagitan ng epektibong pagtuturo, sa paglago ng pagkakaisa, pananagutan at mapag-alalang pangangalaga.

Itutuloy...

talata 201-205

201. Ang mayorya ng mga taong naninirahan sa ating planeta ay nagpapahayag na sila'y mga mananampalataya. Dapat itong mag-udyok sa mga relihiyon upang mag-usap-usap para sa kapakanan ng pagprotekta sa kalikasan, pagtatanggol sa mga dukha, at pagbubuo ng mga talakupan ng paggalang at kapatiran. Ang mga diyalogo sa pagitan ng iba't ibang mga agham ay kinakailangan din naman, bagamat ang bawat isa'y maaaring mapiit sa kanilang sariling wika, habang ang pagdadalubhasa ay humahanting sa isang tukoy na pagkabukod at ang pagkaabsoluto ng kani-kanilang sariling larangan ng kaalaman. Ito ang nakahahadlang sa atin upang epektibong karapin ang mga suliraning pangkapaligiran. Kinakailangan din ang isang pag-uusap na bukas at naggagalangan sa pagitan ng iba't ibang kilusang ekolohikal, kung saan ang mga tunggaliang ideolohikal ay madalas na nakakaharap. Ang dagsin (gravity) ng krisis ekolohikal ay nag-uudyok na pansinin natin ang kagalingang panlahat, na pinapasok ang isang landas ng pakikipag-usap na nangangailangan ng pasensya, disiplina sa sarili at pagiging mapagbigay, na laging isinasaisip na "ang reyalidad ay mas malaki pa kaysa ideya". [143] 

KABANATA ANIM

EKOLOHIKAL NA EDUKASYON AT ISPIRITWALIDAD

202. Maraming bagay na dapat magbago ng larangan, ngunit higit sa lahat tayong mga tao ang dapat na magbago. Kulang tayo ng kaalawan sa ating pangkalahatang pinagmulan, ng kapwa natin pag-aari, at ng isang kinabukasang dapat ibahagi sa lahat. Ang batayang kamalayang ito ang kayang makapagbuo ng bagong mga paniniwala, kaugalian at anyo ng buhay. Isang mahusay na kultura, ispiritwal at pang-edukasyunal na hamon ang nakatindig sa ating harapan, at inuudyukan tayong magtakda ng mahabang landas ng muling pagbabago.

I. TUNGO SA ISANG BAGONG PARAAN NG PAMUMUHAY

203. Dahil ang merkado'y maaaring itaguyod ang isang matinding konsyumerismo sa pagsisikap na maibenta ang mga produkto nito, madaling mabitag ang mga tao ng unid ng pagbili at paggastos ng hindi naman kailangan. Ang mapilit na konsyumerismo ay isang halimbawa kung paano nakakaapekto sa mga indibidwal ang modelong tekno-ekonomiko. Nakini-kinita na ito noon ni Romano Guardini: "Ang mga gadyet at teknikong ipinilit sa kanya ng mga padron ng produksyon ng makita at ng abstraktong pagpaplano ng masa ay natanggap ito ng tao ng gayon; sila mismo ang mga anyo ng buhay. Maging ito man ay nasa mataas o mababang antas ng masa at kumbinsido ang tao na ang kanyang pagang-ayon ay parehong makatuwiran at makatarungan". [144] Dinadala ng modelong ito ang mga tao upang paniwalaang sila'y malaya hangga't mayroon silang kalayaang nadarama. Ngunit ang totoong malaya ay ang iilang maytangan ng kapangyarihang pang-ekonomya at pampinansya. Sa gitna ng ganitong pagkalito, hindi pa nakakamit ng sangkatauhang postmoderno ang isang bagong kamalayan ng sarili na kayang magbigay ng gabay at direksyon, at ang kakulangan nito ng pagkakakilanlan ang pinagmumulan ng pagkabalisa. Napakarami nating paraan at kakaunti ang marupok na pinatutunguhan. 

204. Ibinubunga ng kasalukuyang daigdigang kalagayan ang pagkadama ng kawalang-tatag at kawalang katiyakan, na siya namang nagiging "akatan (seedbed) ng kolektibong pagkamakasarili". [145] Pag ang tao'y nakasentro sa sarili at nakapaikot lang sa sarili, tumitindi ang kanilang pagkagahaman. Kung gaano ang kawalan sa puso ng isang tao, mas matindi ang kanyang pangangailangang bumili, mag-ari at magkonsumo ng maraming bahay. Tila baga imposible nang makamit ang limitasyong ipinataw ng reyalidad. Sa ganitong pananaw, nawawala na rin ang tunay na kahulugan ng pangkalahatang kagalingan. Habang ang ganitong mga gawi ay lalong lumalaganap, iginagalang lamang ang panlipunang kagawian pag hindi ito sumasalungat sa personal na pangangailangan. Kaya ang pag-aalala natin ay hindi limitado lang sa banta ng matinding nangyayari sa klima, ngunit dapat ding umabot sa kahihinatnang kalamidad ng panlipunang kaguluhan. Hahantong lamang sa karahasan at parehong pagkawasal ang pagkahumaling sa konsyumeristang paraan ng pamumuhay, higit sa lahat pag ang ilang tao ay may kakayahang panatilihin ito.

205. Gayunman ang lahat ay hindi nawala. Ang sangkatauhan, bagamat kayang mabuhay sa pinakamasamâ, ang sarili nila'y kaya ring umangat, pinipiling muli kung ano ang mabuti, at lumikha ng bagong simula, sa kabila ng kanilang mental at panlipunang pagpapakondisyon. Nagawa nating tumingin ng tapat sa ating mga sarili, upang kilalanin ang ating malalim na sama ng loob, at upang pumasok sa bagong landas ng tunay na kalayaan. Maaaring sistemang ganap na susugpouin Walang sistema sa ating pagiging bukas sa kung ano ang mabuti, totoo at maganda, o ang ating bigay-ng-Diyos na kakayanan upang tumugon sa kanyang biyaya na kumikilos ng malalim sa ating puso. Nananawagan ako sa lahat ng tao sa buong mundo na huwag kaligtaan ang ating dignidad na atin naman. Walang sinumang may karapatang tanggalin ito sa atin.

Itutuloy...

talata 196-200

196. Anong nangyari sa pulitika? Dapat nating isaisip ang prinsipyo ng subsidiyaridad, na nagbibigay ng kalayaang mabuo ang kapabilidad na naroroon sa bawat antas ng lipunan, habang hinihiling din ang mas mataas na kahulugan ng pananagutan para sa kagalingan ng lahat mula sa mga maytangan ng matitinding kapangyarihan. Ngayon, ito ang kaso na ilang sektor ng ekonomya ay kumikilos ng mas makapangyarihan kaysa mismong estado. Ngunit ang ekonomyang walang pulitika ay hindi maaaring bigyang katwiran, dahil nagiging imposibleng paburan ang iba pang pamamaraan ng pagtangan ng iba't ibang aspekto ng kasalukuyang krisis. Ang kaisipang walang puwang para sa sinserong malasakit para sa kapaligiran ang siya ring kaisipan ng kakulangan ng malasakit para isama ang pinaka-bulnerableng myembro ng lipunan. Para sa "kasalukuyang modelo, sa diin nito sa tagumpay at tiwala sa sarili, ay hindi nakikitang pumapabor sa pamumuhunan sa mga pagsisikap na matulungan ang mga mababagal, mahihina o di gaanong mahusay upang makahanap ng mga oportunidad sa buhay." [139]

197. Ang kinakailangan ay isang pulitikang malayo ang tanaw ay may kakakayahan sa isang bago, mahalaga at interdisiplinaryong pagtugon sa pagtangan sa iba't ibang aspekto ng krisis. Kadalasan, ang mismong pulitika ang responsable sa pagkasira ng pangalan kung saan ito nangyari, sa nangyayaring katiwalian at sa kabiguang isabatas ang mahusay na patakarang pangmadla. Kung sa isang hátag na rehiyon ay hindi ginagawa ng estado ang mga pananagutan nito, ang ilang pangkat mangangalakal ay maaaring dumating na nagkukunwang tagatangkilik, maytangan ng totoong kapangyarihan, at itinuturing ang sarili nilang hindi saklaw ng ilang mga patakaran, sa puntong hinahayaan ang iba't ibang anyo ng organisadong krimen, pangangalakal ng tao, ang negosyo sa droga at karahasan, lahat ng ito'y mas nagiging mahirap masugpo. Kung ipinakikita ng mismong pulitika ang kawalan nito ng kakayahang durugin ang gayong tampalasang lohika, at nananatiling naiipit sa mga hindi makatwirang talakayan, patuloy nating iniiwasan ang mga pangunahing suliraning kinakaharap ng sangkatauhan. Ang istratehiya ng totoong pagbabago ay nananawagan ng muling pag-iisip sa mga proseso sa kabuuan nito, pagkat hindi sapat na maisama ang ilang mababaw na pagtinging ekolohikal habang bigong tanungin ang lohika kung saan nakasalalay ang kasalukuyang kultura. Dapat na kayanin ng isang malusog na pulitika na tanggapin ang ganitong hamon. 

198. Maaaring sisihin ng pulitika at ng ekonomiya ang bawat isa pagdating sa kahirapan at pagkasira ng kapaligiran. Inaasahang tanggapin nila ang sariling mga pagkakamali at mahanap ang mga paraan ng pakikipagtulungan na nakatuon sa kagalingan ng lahat. Habang ang ilan ay nag-aalala lang sa pinansyal na gananya, at ang iba'y ang pagtangan o pagpapalawak ng kanilang kapangyarihan, ang naiiwan sa atin ay mga alitan at mga palsong kasunduan kung saan ang huling bagay na inaalala ng magkabilang partido ay ang pangangalaga sa kapaligran at pagprotekta sa mga taong pinaka-bulnerable. Dito rin ay makikita natin kung gaano katotoo na "ang pagkakaisa ay mas malaki pa kaysa tunggalian". [140]

V. ANG RELIHIYON SA PAKIKIPAGTALAKAYAN SA AGHAM

199. Hindi makakatigan na ang agham empirikal ang magbibigay ng lubusang paliwanag sa buhay, sa pagtutulungan ng lahat ng nilalang at ng kabuuang reyalidad. Ito'y upang sirain ang mga limitasyong ipinataw ng sarili nitong pamamaraan. Kung mangangatwiran lang tayo sa loob ng hangganan ng huli, maliit na puwang ang maiiwan sa astetikong pakiramdam, panulaan, o maging sa kakayahan ng pag-unawa na magagap ang lubusang kahulugan at layunin ng mga bagay. [141] Idaragdag ko pang "pinatutunayang makahulugan ang mga relihiyosong klasiko sa bawat panahon; mayroon silang kapangyarihang magtiiis upang magbukas ng bagong kaligiran... Makatuwiran ba at nakapagpapaliwanag ang ilang mga akda dahil lamang nagmula ito sa konteksto ng relihiyosong paniniwala?" [142] Ganap na nakapasimpleng isipin na ipinakikita ng mga etikal na prinsipyo ang sarili nito ng purong abstrakto, na hiwalay sa anumang konteksto. O maging sa katotohanang maaari itong abangan sa wikang pangrelihiyon na namamarali mula sa halaga nito sa pampublikong debate. Ang mga etikal na prinsipyong kayang magagap ng katwiran ay maaaring laging muling lumitaw sa ibang maskara at makapagpahayag sa iba't ibang wika, kabilang ang wikang pangrelihiyon.

200. Anumang teknikal na solusyon na umano'y iniaalok ng agham ay magiging mahina sa paglutas sa mga malalang suliranin ng ating daigdig kapag nawala na ang aguhon (compass) ng sangkatauhan, kung di na natin nakikita ang malaking motibasyon upang mamuhay tayo ng may pagkakaisa, ang magsakripisyo at pakitunguhang mabuti ang kapwa. Dapat madama ng mismong mga mananampalataya ang patuloy na hamong mabuhay sa paraang ayon sa kanilang pananampalataya at hindi ito sasalungatin ng kanilang mga aksyon. Dapat silang mahikayat na maging bukas sa biyaya ng Diyos at patuloy na humatak mula sa kanilang pinakamalalim na paniniwala hinggil sa pag-ibig, katarungan at kapayapaan. Kung ang maling pagkaunawa sa ating sariling prinsipyo ay minsang nagtutulak sa ating bigyang katwiran ang paglapastangan sa kalikasan, ang paggamit ng paniniil laban sa mga nilikha, ang makisali sa digmaan, kawalang katarungan at mga gawang karahasan, dapat nating kilalanin bilang mga mananampalataya na sa paggawa ng mga iyon at hindi na tayo nagiging tapat sa mga yaman ng karunungan kung saan tayo tinawag upang magprotekta at mangalaga. Ang mga limitasyong pangkultura sa iba't ibang panahon ay kadalasang nakakaapekto sa pang-unawa sa mga etikal at ispiritwal na yamang ito, subalit sa patuloy na pagbalik sa kanilang pinagmulan, dapat na may mahusay na kagamitan ang relihiyon upang makatugon sa mga pangangailangan ng kasalukuyan.

Itutuloy...

talata 191-195

191. Kapag natatalakay ang mga usaping ito, may ilang ang kapwa nila'y inaakusahan ng di-makatuwirang pagtatangkang hadlangan ang progreso at pag-unlad ng tao. Ngunit dapat tayong lumago sa pag-iisip na ang pagbagal sa bilis ng produksyon at pagkonsumo minsan ay tumutungo sa ibang anyo ng progreso at pagsulong. Maraming pagsisikap na itaguyod ang tuluy-tuloy na paggamit ng likas yaman ang hindi aksaya ng salapi, kundi pamumuhunan na kayang magbigay ng iba pang pang-ekonomikong benepisyo sa kainamang panahon. Kung ating titingnan sa mas malaking larawan, makikita natin ang mas sari-sari at makabagong mga paraan ng produksyon na may mababang epekto sa kapaligiran ay maaaring mapatunayang sadyang kapaki-pakinabang. Ito'y pagiging bukas sa iba't ibang posibilidad na hindi nasasangkot ang makapigil-hiningang pagkamalikhain ng tao at ang mga mithiin nito ng progreso, ngunit sa halip ay itinutuon ang enerhiyang ito sa mga bagong daluyan.

192. Halimbawa, isang landas ng produktibong pagsulong, na mas malikhain at mas maganda ang tuon, ang makapagwawasto sa kasalukuyang pagkakaiba sa pagitan ng labis na teknolohikal na pamumuhunan sa pagkonsumo at hindi sapat na pamumuhunan sa paglutas ng mga kagyat na suliranig kinakaharap ng sangkatauhan. Maaari itong makabuo ng matalino't kapaki-pakinabang na pamamaran ng muling paggamit, pag-aayos at pagreresiklo, at maaari rin nitong mapabuti pa ang kahusayan ng enerhiya ng kalunsuran. Ang pagkaproduktibo ng samutsaring uri ay nagbibigay ng ganap na posibilidad sa pagkamalikhain ng tao upang makalikha at makagawa ng mga pagbabago, habang kasabay noon ang pagprotekta sa kapaligiran at paglikha ng maraming pinangmumulan ng trabaho. Ang pagkamalikhaing tulad nito ay magiging karapat-dapat na pagpapahayag ng pinakamarangal nating katangian ng tao, sapagkat nagsisikap tayong nag-iisip,ng matapang at may pananagutan sa pagtaguyod ng isang tuluy-tuloy at patas na pag-unlad sa loob ng konteksto ng isang mas malawak na konsepto ng kalidad ng pamumuhay. Sa kabilang banda, upang makatagpo na ng mga bagong pamamaraan ng pandarambong sa kalikasan, para lamang sa mga bagong mamimili ng kalakal at mabilis na kita, na, sa mga tuntunin ng tao, ay hindi gaanong karapat-dapat at malikhain, at mas paimbabaw.

193. Sa alinmang pangyayari, kung may ilang kasong isinasangkot ng tuluy-tuloy na pag-unlad ang mga bagong anyo ng paglagi, kung gayon sa ibang kaso, ang naririyang walang kabusugan at iresponsableng paglagong nalikha ng maraming dekada, dapat din nating pag-isipan na ikahon ang paglago sa pamamagitan ng pagtatakda ng ilang rasonableng limitasyon at maging ang paghanap sa ating mga hinakbang bago mahuli ang lahat. Alam natin kung gaanong hindi sustenable ang mga pag-uugali ng mga taong palaging kumukunsumo at sumisira, habang ang iba'y hindi pa rin nabubuhay sa paraang karapat-dapat sa kanilang makataong dangal. Ito ang dahilan kung bakit dumating na ang panahong dapat tanggapn ang pagbaba ng paglago sa ilang bahagi ng mundo, upang makapagbigay ng pangangailangan sa iba pang lugar upang makaranas din ng malusog na paglago. Sinabi ni Benedicto XVI na "ang mga lipunang may abanteng teknolohiya ay dapat na handang makahimok ng mas mahinahong paraan ng pamumuhay, habang binabawasan ang paggamit ng enerhiya at napapabuti ang kahusayan nito". [135]

194. Para sa mga susulpot na bagong modelo ng progreso, may pangangailangang baguhin "ang mga modelo ng daigdigang pag-unlad"; [136] nangangailangan ito ng isang responsableng pagninilay hinggil sa "kahulugan ng ekonomya at mga layunin nito nang may pagtinging owasto ang madepektong paggawa at hindi tamang paggamit". [137] Hindi sapat na mabalanse, sa kainamang panahon, ang proteksyon ng kalikasan na may ganansya sa pananalapi, o ang pagpapanatili ng kapaligiran ng may pag-unlad. Ang mga hakbanging nasa kalahatian na'y nagpapaantala lamang sa hindi mapipigil na sakuna. Sa payak na salita, bagay itong nagbibigay muli ng kahulugan sa ating pagkaunawa sa kaunlaran. Hindi maituturing na kaunlaran ang pangteknolohiya at pang-ekonomyang pagsulong na sa paggising nito'y walang iniiwang isang magandang daigdig at isang makabuluhan at mataas na kalidad ng buhay. Sa katunayan, madalas na ang kalidad ng buhay ng mga tao ay totoong lumiliit - dahil sa pagkasira ng kapaligiran, ang mababang kalidad ng pagkain o ang pagkaubos ng likasyaman - sa gitna ng paglago ng ekonomya. Sa kontekstong ito, ang pagtalakay sa sustenableng paglago ay nagiging isang pamamaraan ng pagkagambala ng pansin at pag-aalok ng paliwanag. Nakukuha nito ang wika at halaga ng ekolohiya sa mga kategorya ng pananalapi at teknokrasya, at ang pananagutang panlipunan at pangkapaligiran ng pangangalakalan na nababawasan ang serye ng pangangalakalan at mga hakbangin ng pagdagdag ng imahe.

195. Ang prinsipyo ng pagmamaksimisa ng tubo, na kadalasang nakahiwalay sa iba pang mga konsiderasyon, ay sumasalamin sa hinid pagkakaunawaan sa pinakakonsepto ng ekonomya. Habang lumalaki ang produksyon, munting malasakit ang naibibigay kung ito man ay gugulin sa mga likasyaman sa panghinaharap o sa kalusugan ng kapaligiran; hangga't nagpapalaki ng produksyon ang pagpawi ng isang kagubatan, walang kumakalkula ng mga nangyayaring pgkalugi sa pagkatuyot ng mga lupain, ang pinsalang idinudulot sa saribuhay o lumalalang polusyon. Sa isang salita, tumutubo ang mga kalakalan sa pagkalkula at pagbayad lamang ng kasamang gugulin.Ngunit yaon lang pag "ang pang-ekonomiya at panlipunang mga gugulin ng paggamit ng mga ibinahaging likasyamang pangkapaligiran ay kinikilala ng may transparesya at ganap na nilikha ng mga taong may napapala dito, hindi ng ibang tao o mga susunod na salinlahi", [138] na maituturing na etikal ang mga aksyong iyon. Isang pantulong na pamamaraan ng pangangatwiran, na nagbibigay ng isang dalisay na istatikong pagtatasa ng reyalidad na magsisilbi sa kasalukuyang mga pangangailangan, ay nangyayari na maging ang likasyaman ay inilaan ng merkado o ng sentral na pagpaplano ng estado.

Itutuloy...

talata 186-190

186. Sinasabi sa Deklarasyon sa Rio ng 1991 na "kung saan may mga banta ng seryoso o pagkasirang wala nang lunas, hindi dapat gamiting dahilan ang kawalan ng lubusang katiyakang pang-agham bilang dahilan upang ipagpaliban ang mga hakbanging kapaki-pakinabang" [132] na pumipigil sa pagkasira ng kapaligiran. Nagagawa ng prinsipyo ng pag-iingat na ito na maprotektahan ang mga pinakamadaling matamaang mga tao at limitado ang kakayahang depensahan ang kanilang interes at tipunan ang mga hindi mapag-aalinlanganang katibayan. Kung iminumungkahi ng obhetibong impormasyon na magreresulta ito sa isang malubha at di-na-mapapanumbalik na pagkasirang wala nang lunas, ang proyekto'y dapat nang itigil o kaya'y baguhin, kahit wala pang di-mapag-aalinlanganang patunay. Dito'y epektibo nang nabaligtad ang pasanin ng katibayan, dahil sa mga ganitong kaso, dapat dalhin ang mga obhetibo at konklusibong demonstrasyon upang ipakitang ang mga mungkahing aktibidad ay hindi magdudulot ng malubhang pinsala sa kapaligiran o sa mga naninirahan doon.

187. Hindi ito nangangahulugan ng pagsalungat sa anumang inobasyon sa teknolohiya na magdadala ng pagbuti ng kalidad ng buhay. Ngunit nangangahulugan ito ang tubò ay hindi ang natatanging pamantayan na dapat isaalang-alang, at na, kapag nakita na ang makabuluhang mga bagong impormasyon, dapat isagawa ang isang muling pagtatasa, na kasangkot ang lahat ng interesadong panig. Ang resulta'y maaaring isang desisyon na huwag magpatuloy sa isang hátag na proyekto, upang baguhin ito o upang isaalang-alang ang mga alternatibong panukala.

188. May ilang mga isyung pangkapaligiran na hindi madaling makapagtamo ng malawak na pinagkasunduan. Dito'y masasabi kong muli na hindi ipagpapalagay ng Simbahan na malutas ang mga usaping pang-agham o upang palitan ang pulitika. Ngunit nagmamalasakit akong maghikayat ng isang matapat at lantarang debate upang hindi sirain ng mga partikular na interes o ideolohiya ang pangkalahatang kagalingan.

IV. PAMPULITIKA AT PANG-EKONOMYANG PAG-UUSAP NA ISASAKATUPARAN NG TAO

189. Hindi dapat mapasailalim ng ekonomya ang pulitika, o kaya'y ang ekonomya'y mapasailalim sa dikta ng isang itinulak-na-paghusay na modelo ng teknokasya. Sa kasalukuyan, pag tiningnan ang pangkalahatang kagalingan, may agarang pangangailangang ang pulitika at ekonomya'y pumasok sa isang tahasang pag-uusap para sa paglilingkod sa buhay, lalo na sa buhay ng tao. Ang pagsagip sa mga bangko sa anumang pamamaraan, na ginagawang ang publiko ang magsakripisyo, tumatalima sa isang pangako ng kumpanya na repoasuhin at repormahin ang buong sistema, ay nagpapatunay lamang ng ganap na kapangyarihan ng sistemang pinansyal, isang kapangyarihang walang kinabukasan at magdudulot lamang ng bagong krisis matapos ang isang mabagal, magastos at tanging malinaw na pagbuti. Ang krisis pinansyal ng 2007-08 ay nagbigay ng pagkakataong bumuo ng isang bagong ekonomya, na mas masigasig sa mga etikal na prinsipyo, at mga bagong pamamaraan ng pangangasiwa ng mga hindi praktikal na gawaing pinansyal at tunay nayaman. Subalit di kasama ang tugon sa krisis ang pag-isipang muli ang mga nalipasan-sa-panahong mga pamantayan na patuloy pang namamayagpag sa mundo. Hindi laging makatwiran ang produksyon, at karaniwang nakatali ito sa mga pagbabagu-bagong pang-ekonomya na nagtatalaga sa mga produkto ng halagang hindi palaging tumutugma sa tunay nilang halaga. Madalas itong humahantong sa labis-labis na produksyon ng ilang mga kalakal, na walang kinakailangan epekto sa kapaligiran at ng may negatibong resulta sa pangrehiyunal na ekonomya.[133] Ang pinansyal na pagbulukok ay maaari ding maging isang produktibong pagbulusok. Ang problema ng totoong ekonomya ay hindi pa malakas na hinaharap, gayong ito ang tunay na ekonomyang nagsasagawa ng sari-saring uri at posible ang pagpapabuti sa produksyon, tumutulong sa mga kumpanya upang maayos na gumana, at nagbibigay-daan sa mga maliliit at katamntamang negosyo na mapabuti at makalikha ng trabaho.

190. Dito rin, dapat laging isaisip na "ang proteksyon sa kapaligiran ay hindi matitiyak lamang sa batayan ng pinansyal na kalkulasyon ng gugulin at benepisyo. Ang kapaligiran ay isa lamang sa mga bagay na hindi sapat na maipagsasanggalang o maitataguyod ng pwersa ng merkado". [134] Sa muli, dapat nating itakwil ang mahiwagang ideya ng merkado, na nagmumungkahing malulutas lang ang mga problema sa pamamagitan ng pagtataas ng kinikita ng mga kumpanya o indibidwal. Makatotohanan bang umasa na yaong mga nahuhumaling sa pagpapalaki ng kinikita ay titigil na pagnilayan ang pagkasira ng kapaligiran na iiwan nila para sa mga susunod na salinlahi? Kung saan tanging mahalaga ang kinikita, maaaring walang pagninilay hinggil sa mga ritmo ng kalilasan, ang mga pinagdaanan nitong pagkabulok at pagpapanibagong-buhay, o ang pagiging kumplikado ng ekosistema na maaaring malubhang mapabagsak ng pakikialam ng tao. Dagdag pa, sa malaon ay itinuturing ang saribúhay na isang lagakan ng pang-ekonomiyang likasyamang magagamit para mapagsamantalahan, nang walang seryosong pagninilay sa mga totong halaga ng mga bagay-bagay, ang kanilang kabuluhan sa mamamayan at kultura, o sa alalahanin at pangangailangan ng mga mahihirap.

Itutuloy...

talata 181-185

181. Dito, mahalaga ang pagtutuluy-tuloy, pagkat ang mga polisiyang kaugnay ng nagbabagong klima at proteksyon sa kapaligiran ay hindi mababago sa bawat pagpapalit ng pamahalaan. Kinakailangan ng sapat na panahon ang mga resulta at kinakailangan ng agarang panggugol na maaaring hindi makabuo ng kongkretong epekto sa loob ng termino ng isang pamahalaan. Iyan ang dahilan, na kapag wala ang tulak ng publiko at ng mga sibikong institusyon, laging nag-aatubiling makialam ang mga awtoridad-pulitikal, paano pa kaya kung may agarang pangangailangang dapat magawa. Upang angkinin nila ang mga pananagutan at guguling kinakailangan, tiyak na makikipagbanggan ang mga pulitika ng kaisipan ng madaliang ganansya at resultang nangingibabaw sa kasalukuyang ekonomya at pulitika. Ngunit kung sila'y matatapang, patutunayan nila ang kanilang dignidad na ibinigay ng Diyos at iiwanan ang isang testimonya hinggil sa pananagutang walang pag-iimbot. Sadyang kinakailangan ang isang malusog na pulitika, may kakayahang repormahin at makipagtulungan sa mga institusyon, itinataguyod ang mga pinakamagagandang ginawa at napagtatagumpayan ang labis-labis na presyon at pagiging tuod ng burokrasya. Maidaragdag, na kahit ang mga pinakamahuhusay na mekanidmo'y maaaring masira kapag walang makabuluhang layunin at kagawian, o isang tunay at malalim na humanismo upang magsilbing batayan ng isang marangal at mapagbigay na lipunan.

III. TALAKAYAN AT TRANSPARENSIYA SA PAGBUBUO NG MGA PASIYA

182. Isang pagtatasa ng epektong pangkapaligiran ng pakikipagsapalaran sa negosyo at proyekto na nangangailangan ng transparensya ng mga prosesong pultikal na sangkot ang malayang palitan ng kuro-kuro. Sa kabilang bansa, ang mga anyo ng katiwalian na itinatago ang totoong epektong pangkapaligiran ng isang hátag na proyekto, bilang kapalit ng pabor, ay karaniwang lumilikha ng mga paimbabaw na kasunduan na nabibigong mag-ulat ng angkop at nagpapahintulot ng malawakang debate.

183. Ang pagtatasa ng epektong pangkapaligiran ay hindi dapat dumatal matapos magbalangkas ng isang mungkahing o ang panukala para sa isang partikular na polisiya, plano o prograam. Dapat na maging bahagi ito ng proseso sa simula pa lang, at maisagawa sa pamamaraang interdisiplinaryo, transparensiya at malaya sa lahat ng pang-ekonomiko at pampulitikang presyon. Dapat nakaugnay ito sa pag-aaral sa mga kalagayan sa paggawa at posibleng epekto sa kalusugang pampisikal at pangmental ng mamamayan, sa lokal na ekonomiya at sa kaligtasan ng publiko. Kaya ang mga pang-ekonomyang pagbawi'y makatotohanang matataya, na isinasaalang-alang ang mga potensyal na senaryo at ang mga napapanahong pangangailangan para sa higit pang pamumuhunan upang maiwasto ang mga posibleng di-inaasahang epekto. Dapat marating ang konsensus sa pagitan ng iba't ibang magkakabakas, na makapagbibigay ng samo't saring pagtugon, solusyon at alternatiba. Dapat may ispesyal na pwesto sa talahanayan ang lokal na populasyon; inaalala nila ang kanilang sariling kinabukasan at ng kanilang mga anak, at maaaring isaalang-alang ang mga layuning lumalampas sa agarang pang-ekonomyang interes. Dapat huimnto na tayong isipin sa mga tuntunin ng "pakikialam" upang sagipin ang kapaligiran bilang pabor sa mga polisiyang binuo at pinagdebatihan ng lahat ng mga interesadong panig. Ang pakikilahok ng huli ay nagsasangkot din sa pagiging lubusang nabigyang kaalaman tungkol sa ganitong mga proyekto at ang iba't ibang mga panganib at posibilidad nito; kabilang dito di lang ang mga paunang desisyon kundi pati na rin ang iba't-ibang sumunod na mga aktibidad at patuloy na pagsubaybay. Kinakailangan ang katapatan at katotohanan sa mga talakayang pang-agham at pampulitika; di ito dapat malimitahan sa isyu kung pinahihintulutan ba ng batas ang isang partikular na proyekto o hindi.

184. Sa harap ng mga posibleng panganib sa kapaligiran na maaaring makaapekto sa pangkalahatang kabutihan sa kasalukuyan at sa hinaharap, ang mga desisyon ay dapat ginawa "batay sa paghahambing ng mga panganib at benepisyong naki-kinita para sa iba't ibang mga posibleng alternatibo". [131] Lalo na kung iyan ang kaso kapag ang isang proyekto ay maaaring humantong sa mas matinding paggamit sa mga likasyaman, mas mataas na antas ng emisyon o pagtatapon, pagdami ng basura, o may makabulugang pagbabago sa tanawin, sa mga tahanan ng mga protektadong espésye o pampublikong mga espasyo. Ang ilang proyekto, kung di sapat na napag-aralan, ay maaaring malalim na makaapekto sa kalidad ng buhay ng isang lugar dahil sa naiibang mga salik tulad ng di inaasahang polusyon sa ingay, ang paglubog ng nakikitang kaligiran, ang pagkawala ng kabutihan ng kultura, o ang mga epekto ng paggamit ng enerhiyang nukleyar. Nagiging maalwan sa kultura ng konsyumerismo, na inuuna ang madaling ganansya at pribadong interes, na tatakan na lamang ang mga awtorisasyon o upang magtago ng impormasyon. 

185. Sa anumang talakayan hinggil sa isang mungkahing pakikipagsapalaran, ilang mga usapin ang dapat itanong upang mapagnilayan kung ito'y nakapag-aambag ba o hindi sa tunay na kinakailangang pag-unlad. Ano ang magagawa nito? Bakit? Saan? Kailan? Paano? Para kanino? Ano ang mga panganib? Magkano ang mga gugulin? Sino ang mga magbabayad ng guguling iyon at paano? Sa ganitong pagninilay, dapat na magkaroon ng mas mataas na prayoridad ang ilang usapin. Halimbawa, batid nating di sapat ang tubig na kailangang-kailangang likasyaman at isang pangunahing karapatan na nagbibigay katwiran sa paggampan ng iba pang karapatang pantao. Ang hindi mapag-aalinlanganang katotohanang ito'y sasapaw sa iba pang pagtatasa sa epektong pangkapaligiran sa isang rehiyon.

Itutuloy...